در این مقاله به بررسی كاربرد منطقه خنثی در ساخت پروتز كامل پرداخته‌ایم. این مقاله شامل دو بخش است که شما در ادامه بخش اول آن را مطالعه می‌کنید و در انتهای مقاله لینک بخش دوم را قرار داده‌ایم. با ما همراه باشید.
پروتز كامل، اساساً وسيله‌اي مكانيكي است، اما از آنجايي كه در حفره دهان عمل مي‌كند بايد به نحوي طراحي شود كه در هماهنگي با سيستم عصبي عضلاني دهان باشد. همه اعمال دهان از قبيل صحبت كردن، جويدن، بلع، خنديدن و لبخند زدن، به طور همزمان لبها ،زبان، گونه‌ها و كف دهان را درگير می‌كند، كه اين مسئله عملي بسيار پيچيده و اختصاصي می‌باشد.
شكست در تشخيص اهميت اساسي موقعيت دندان‌ها و كانتور و فرم فلنج، علي رغم طراحي و ساخت ماهرانه پروتز، منجر به ايجاد دنچري بي‌ثبات خواهد شد كه رضايت بيمار را نيز تامين نخواهد نمود. از اين رو تطابق دنچر كامل با عملكرد عصبي عضلاني، مبناي ساخت پروتز‌هاي موفق و باثبات است.
طبق تعريف منطقه خنثي، ناحيه‌اي از فضاي دهاني داراي پتانسيل قرار گرفتن پروتز است كه در آن ناحيه نيروهاي اعمال شده از طرف زبان به سمت خارج بر پروتز توسط نيروهاي اعمال شده از طرف گونه‌ها و لبها به سمت داخل خنثي می‌شوند. مشخص شده است كه در ساخت پروتز رابطه صحيح سطوح پاليش شده دنچر با بافت‌هاي احاطه كننده آن از اهميت زيادي برخوردار است.
اهميت ثبت و استفاده از منطقه خنثي در فرم دادن كانتور سطح پاليش شده دنچر و نيز موقعيت دندان‌ها، در بيماراني كه ميزان بيشتري از تحليل ريج‌هاي استخواني را متحمل شده‌اند و ناحيه بيس دنچر و به عبارت ديگر سطح قالب گيري پروتز كامل كوچك‌تر شده است، بيشتر می‌باشد. همچنين در بيماران مسن، افرادي كه بعد عمودي آن‌ها كاهش يافته است، مبتلايان به عملكرد عصبي عضلاني كاهش يافته به دنبال سكته مغزي، پاركينسون و … همچنين بيماران مبتلا به دفورميتي‌هاي آناتوميكي به دنبال بيماري، تروما يا سوختگي ثبت منطقه خنثي حائز اهميت است. چرا كه در چنين بيماراني معمولاً گير و ثبات پروتز به خطر می‌افتد.
شكست در ايجاد سطح قالب گيري مناسب همراه با قرار دادن دندان‌ها در موقعيتي نادرست، سبب ايجاد دنچري بي ثبات خواهد شد، از طرف ديگر گير پروتز كاهش يافته، فونتيك بيمار تغيير كرده، ساپورت بافت‌هاي صورتي ناكافي بوده، موقعيت و عملكرد مناسب زبان دچار اختلال شده و نيز رفلكس gag بيمار افزايش خواهد يافت. براي غلبه بر چنين مشكلاتي با ايجاد كانتور مناسب در سطح پاليش شده دنچر، با كمك ثبت منطقه خنثي و با استفاده از وزن پروتز كامل و موقعيت طبيعي زبان، لبها و گونه‌ها كه به سطح پاليش شده پروتز اعمال می‌شوند، می‌توان گير و ثبات دنچر را افزايش داد. فرم دادن كانتور ايده‌آل فيزيولوژيك پروتز كامل و قرار دادن دندان‌هاي دنچر در محل مناسب از نظر فيزيولوژيك سبب ايجاد حداكثر ثبات، راحتي و عملكرد پروتز خواهد شد.
مفهوم منطقه خنثي به عملكرد زبان، لبها، گونه‌ها و كف دهان به هنگام عملكردهاي ويژه دهان توجه می‌كند. اين عملكرد‌ها مواد به كار رفته جهت ثبت آن را به ناحيه‌اي كه نيروهاي باكولينگوالي خنثي می‌شوند، هدايت می‌كند. قرار دادن دندان‌ها در منطقه خنثي دو هدف را برآورده می‌سازد: نخست آنكه دندان‌ها با عملكرد نرمال عضلات تداخل نمی‌كنند و ثانياً نيروهاي اعمال شده توسط عضلات بر پروتز كامل جهت افزايش گير و ثبات دنچر مطلوب خواهند بود.
موادي كه جهت ثبت منطقه خنثي به كار می‌روند، بايستي توانايي ثبت شكل قوس، زاويه و كانتور بدنه پروتز يا سطح پاليش شونده دنچر را داشته باشند كه اين خصوصيات توسط اندازه، عملكرد زبان و نيز تونيسيته عضلاني لبها و گونه‌ها تعيين می‌شود. جهت تعيين منطقه خنثي از مودلينگ كامپاند براي ساخت ريم‌هاي اكلوزالي استفاده كرد و عملكرد نرمال عضلات را به كمك آن ثبت نمود و پس از ثبت CR و VD قالب گيري نهايي را با روش دهان بسته انجام داد.
روشي كه ما در اين مطالعه جهت ثبت منطقه خنثي به كار برديم، به نظر مي‌رسد، روش نويني است كه تاكنون به اين ترتيب، به انجام نرسيده است. ضمن اينكه اين روش در مقايسه با مطالعات مشابه، روشي ساده تر بوده و به زمان كمتري براي به اجرا شدن نياز داشت.
معرفي تكنيك
اين روش در يك خانم 44 ساله بي‌دندان كه مبتلا به كاهش تونسيته عضلات صورت بود به كار رفت. بيمار مذكور از مدت يك سال پيش از ساخت پروتز كامل بي‌دندان بود. مراحل كار در اين مطالعه كه يك مطالعه Techniqual report می‌باشد، شامل موارد زير بود:
- قالب گيري اوليه با استفاده از هيدرو كلوييد غيرقابل برگشت (Zhermack, Germany) از ريج‌هاي بي‌دنداني فك بالا و فك پايين تهيه شد.
- قالب‌ها با استفاده از گچ پلاستر (Dental stone, Zehrmak, Germany) ريخته شدند.
- با استفاده از آكريل سلف كيور (Acropars, Marlic Medical Industries, Tehran, Iran) تري‌هاي اختصاصي بدون فاصله ساخته شدند. تفاوت اين تري‌ها با تري‌هاي معمول اين بود كه در تري‌هاي مذكور به جاي دسته از ريم آكريلي استفاده شد كه در مرحله بعد، از اين ريم‌هاي آكريلي جهت ثبت VDO و نيز تعيين پلن اكلوزال استفاده گرديد.
- بوردر مولدينگ با استفاده از كامپوند لوله‌اي سبز (Kerr, kerr company, USA) براي هر دو تري اختصاصي فك بالا و فك پايين انجام شد.
- سپس تري بوردر مولد شده فك بالا در دهان بيمار قرار گرفت و ريم آكريلي آن به صورت نرمال با استفاده از Fox plan تنظيم شد.
- پس از تنظيم پلن اكلوزال ريم آكريلي تري اختصاصي فك بالا، تري اختصاصي فك پايين نيز وارد دهان بيمار شد و VDO با استفاده از شاخص‌هاي ساپورت كلي صورت، بعد عمودي صورت در حالت استراحت و Closest speaking space تنظيم شد.
- مراحل 5 و 6 تا هنگامي كه پلن اكلوزال و VDO مناسبي به دست آمد، تكرار شدند.
- پيش از انجام قالب گيري نهايي، سطوح داخلي تري‌ها به چسب تري آغشته شدند تا در مرحله بعد، مواد قالب گيري به سهولت به تري بچسبند و سپس، قالب گيري نهايي فك بالا و فك پايين با استفاده از مواد قالب گيري سيليكوني تراكمي (Speedex, Coltene company, Alstattn, Switzerland) انجام شد. علت استفاده از اين ماده جهت قالب گيري اين بود كه ثبات ابعادي خوبي داشت و در مرحله بعد كه نياز بود قالب‌ها دوباره جهت ثبت منطقه خنثي به دهان بيمار برگردند، ثبات ابعادي خويش را حفظ می‌نمودند.
- پس از طي شدن مرحله Setting، قالب‌ها از دهان بيمار خارج شده و اضافات مواد قالب گيري با كمك تيغ بيستوري تريم شدند.
- در مرحله بعد مواد بهسازي بافت (Viscogel, GC Company, Tokyo Japan) در نواحي باكالي و لينگوالي تري‌هاي اختصاصي كه اينك قالب‌هاي اختصاصي فك بالا و فك پايين، بودند قرار داده شد و تري‌ها به آرامي وارد دهان بيمار گرديد و از بيمار خواسته شد كه حركات زير را به ترتيب انجام دهد: غنچه كردن لبها، زدن لبخند وسيع، باز كردن دهان، حركت فك پايين از سمتي به سمت ديگر، خيس كردن لب‌هاي بالا و پايين به كمك زبان، مزمزه كردن آب، تلفظ حروف صدادار و اصطكاكي و انجام عمل بلع. اين حركات تا Setting كامل ماده بهسازي بافت چندين بار انجام شد تا از صحت انجام اعمال فوق اطمينان حاصل آيد و در پايان نيز از بيمار خواسته شد كه عمل بلع را انجام داده و زبانش را به ناحيه خلفي كام خويش زده و دهانش را ببندد. با اين عمل علاوه بر ثبت منطقه خنثي در ناحيه لينگوالي تري اختصاصي فك پايين، CR بيمار نيز ثبت شد در صورت لزوم اين مرحله نيز تكرار شد تا ثبت دقيقي از CR حاصل شود.
- پس از اين تري‌ها به آرامي از دهان بيمار خارج شده و منطقه خنثي و CRثبت شده بررسي گرديدند. قالب‌ها با استفاده از گچ استون ريخته شده Dental stone,Zehrmak, germany)) و كست‌هاي نهايي براساس CR ثبت شده در آرتيكولاتور مانت گرديدند.
- ايندكس‌هاي باكالي و لينگوالي با استفاده از پوتي سيليكوني (Speedex , Coltene company, Alstattn, Switzerland) از ناحيه خنثي ثبت شده بر روي كست‌هاي نهايي به صورت جداگانه آماده شد. شرايط ايندكس‌هاي سيليكوني به اين صورت بود كه در ناحيه لينگوالي به طور كامل فضاي زبان را پر كرده و از ناحيه باكالي و لبيالي نيز كانتور فاسيالي منطقه خنثي را به طور كامل در بر گرفته بودند. ارتفاع اين ايندكس‌ها هم سطح پلن اكلوزال تنظيم گرديد كه نواحي خلفي كست‌ها را نيز در بر مي‌گرفتند.
- الگوي پلن اكلوزال با استفاده از پوتي به دست آمد تا در هنگام چيدن دندان‌هاي دنچري نحوه چيدن دندان‌ها را تسهيل نمايد.
- پس از پليمريزاسيون ايندكس‌ها از نواحي لبيالي و لينگوالي جدا شدند و مطمئن شديم كه اين ايندكس‌ها می‌توانند در نبود منطقه خنثي ثبت شده، به گونه اي دقيق بر روي كست‌ها قرار بگيرند.
- بيس‌هاي آكريلي (Acropars, Marlic Medical Industries, Tehran, Iran) بر روي كست‌هاي نهايي ساخته شدند و دندان‌هاي دنچري بر طبق ركورد CR ثبت شده در آرتيكولاتور، و منطقه خنثي ثبت شده با كمك ايندكس‌هاي پوتي، بر روي اين بيس‌ها با كمك موم (Polywax, Bilkim Chemical Company, Izmir, Turkey) چيده شدند.
- اكنون دنچر امتحاني مومي در داخل دهان بيمار ارزيابي و تنظيم شد و CRمجدداً چك گرديد.
- مدلاژ ،پخت، Finishing و Polishing پروتز كامل انجام شد و در نهايت نيز پروتز به بيمار تحويل گرديد.
امیدوارم از مطالع بخش اول مقاله كاربرد منطقه خنثی در ساخت پروتز كامل رضایت داشته باشید.
جهت مطاله بخش دوم مقاله كاربرد منطقه خنثی در ساخت پروتز كامل از لینک زیر استفاده کنید:
در ادامه نظرات خود را برای ما قرار دهید.